Europa i Polska na rynku metali ziem rzadkich

• Strona główna
• Artykuły
• Europa i Polska na rynku metali ziem rzadkich

2026-03-18

Chiny umacniają dominującą pozycję na rynku – w 2024 r. odpowiadały za około 70% globalnego wydobycia (ok. 270 tys. ton) oraz ponad 90% światowej rafinacji metali ziem rzadkich. Pekin kontroluje też niemal całość produkcji trwałych magnesów neodymowo-żelazowo-borowych (REPM), kluczowych dla silników elektrycznych, turbin wiatrowych, elektroniki użytkowej i przemysłu obronnego.

W ostatnich miesiącach Chiny zaostrzyły politykę eksportową, traktując metale ziem rzadkich jako strategiczny zasób o znaczeniu gospodarczym i geopolitycznym. W kwietniu 2025 r. wprowadzono kontrolę eksportu siedmiu kluczowych pierwiastków średnich i ciężkich (samar, gadolin, terb, dysproz, lutet, skand i itr), wymagającą specjalnych licencji. Jesienią 2025 r. zakres ograniczeń poszerzono o kolejne elementy (m.in. holm, erb, tul, europ), choć wdrożenie części nowych regulacji zostało zawieszone na rok. Efekt? W pierwszych trzech kwartałach 2025 r. chiński eksport trwałych magnesów REPM spadł o 7,5% rok do roku, do nieco ponad 39 tys. ton.

Europa odczuwa te zmiany szczególnie dotkliwie. W 2024 r. jedna piąta chińskiego eksportu metali ziem rzadkich trafiła na Stary Kontynent – o 16% więcej niż rok wcześniej. Po wprowadzeniu restrykcji unijne firmy borykają się z opóźnieniami w wydawaniu licencji – według Europejskiego Stowarzyszenia Handlowego w Chinach we wrześniu 2025 r. zatwierdzono zaledwie 13% wniosków, co doprowadziło do kilkudziesięciu przestojów produkcyjnych.

Polska zajmuje trzecie miejsce wśród europejskich importerów chińskich trwałych magnesów z metali ziem rzadkich – odpowiada za 9% unijnego importu (2024 r.). Zakłócenia w dostawach zagrażają konkurencyjności polskich przedsiębiorstw z sektorów motoryzacyjnego, energetycznego i high-tech.

– Metale ziem rzadkich nie są wbrew nazwie wyjątkowo rzadkie. Cer występuje powszechniej niż miedź czy ołów. Prawdziwym wyzwaniem jest ich silne rozproszenie w skorupie ziemskiej, co czyni wydobycie i przetwarzanie procesem skomplikowanym technicznie i kosztownym – podkreśla Jarosław Wajer, partner EY.

EY w raporcie „Metale ziem rzadkich: ukryty potencjał pod powierzchnią” wskazuje, że Europa Centralna – w tym Polska – ma szansę odegrać kluczową rolę w budowie unijnej strategii dywersyfikacji dostaw. Region dysponuje alternatywnymi źródłami surowca, choć pełna niezależność wymagałaby wieloletnich inwestycji w zdolności wydobywcze, separacyjne i rafinacyjne. Obecnie w Europie działają tylko dwa zakłady przetwarzania REE – w Estonii i Francji (ten drugi jako jedyny zdolny do pełnego cyklu).

Budowa nowych łańcuchów dostaw to proces trwający 8–10 lat i wymagający ogromnego kapitału. Eksperci EY podkreślają konieczność skoordynowanej polityki unijnej, strategicznych partnerstw międzynarodowych oraz rozwoju recyklingu. Rozporządzenie UE w sprawie surowców krytycznych zakłada osiągnięcie 25% poziomu recyklingu REE do 2030 r. – to jeden z najszybszych sposobów na częściowe złagodzenie zależności od importu.

W obliczu rosnących napięć geopolitycznych i przyspieszonej transformacji energetycznej walka o dostęp do metali ziem rzadkich staje się jednym z najważniejszych frontów globalnej rywalizacji gospodarczej.

metale ziem rzadkichEYrecykling